آخرین بروزرسانی : ۱۳۹۸/۰۹/۱۶ ۱۳:۳۰:۳۰
امروز : شنبه ۱۶ آذر ۱۳۹۸ - 2019/12/07 - ۱۳:۵۴:۳۲
خبرگزاری محار | اخبار ایران و جهان | mohar News Agency        خبرگزاری محار | اخبار ایران و جهان | mohar News Agency
خبرگزاری محار | اخبار ایران و جهان | mohar News Agency
شهرام اسلامی میراث فرهنگی صنایع دستیگردشگری جزیره خارگ یونسکو ثبت جهانی

دو اثر از جیره خارگ در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار میگیرد

به گزارش محار نیوز : شهرام اسلامی 

شهرام اسلامی یکی از فعالین میراث فرهنگی در جزیره خارگ با پیگیری های خود توانسته دو اثراز جیره خارگ را به ثبت جهانی نزدیک کند درادامه مقاله ای از ایشان را می خوانید.

((دو اثر از جزیره خارگ در  خلیج فارس در آستانه ثبت جهانی))

میراث جهانی یونسکو نام عهدنامه ای بین المللی است که در تاریخ ۱۶ نوامبر ۱۹۷۲ میلادی به تصویب کنفرانس عمومی یونسکو رسید. موضوع آن حفظ آثار تاریخی، طبیعی و فرهنگی بشر است که اهمیت جهانی دارند و متعلق به تمام انسان های زمین، فارغ از نژاد، مذهب و ملیت خاص، می باشند. بر پایه این کنوانسیون کشورهای عضو یونسکو، می توانند آثار تاریخی، طبیعی و فرهنگی کشور خود را نامزد ثبت به عنوان میراث جهانی کنند. حفاظت از این آثار پس از ثبت در عین باقی ماندن در حیطه حاکمیت کشور مربوطه، به عهده تمام کشورهای عضو خواهد بود. مکان های میراث جهانی ثبت شده در سازمان یونسکو، مکان هایی مانند جنگل، کوه، آبگیر، صحرا، بقعه، ساختمان، مجموعه یا شهر هستند که هر کشور در هر سال فقط می تواند یک نامزد برای ثبت میراث فرهنگی یونسکو درخواست دهد.

کشور ما ایران نیز سه سال پس از تصویب این پیمان یعنی در سال 1975 به این کنواسیون پیوست و در سال 1979 با معرفی چغازنبیل ، تخت جمشید و میدان نقش جهان اولین آثارخود را به ثبت جهانی رساند.

ایران همچنین در سال جاری در رقابت با کشور آذربایجان با ثبت جهانی جنگل ها هیرکانی بیست و چهارمین اثر خود را نیز در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رساند.

یکی از آثار ثبت شده از سوی ایران در میراث جهانی یونسکو مجموعه آثار رهبانی ارامنه ایران (Ensembles of Iran) مجموعه سه کلیسای ارمنی قره کلیسا، کلیسای استفانوس مقدس و کلیسای زور زور است که در استان های آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی قرار دارند.

اما در سایه غفلت مدیران وقت میراث فرهنگی در استان بوشهر یکی از مهمترین و قدیمیترین کلیساهای ایران از ثبت جهانی باز ماند.

کلیسای نسطوریان خارگ کلیسایی با قدمتی بیش از  دو هزار سال که بر بلندای غربی جزیره خارگ تاریخی و کهن خارگ در دل خلیج فارس چشم هر بیننده ای را به حیرت وا میدارد.

کلیسای نسطوریان ساسانی است  به گمان باستان شناسان یگانه کلیسای باقی مانده از این دوران است که می توان آنرا نماد بارز تعلق خلیج فارس به ایران و ایرانی دانست. بقایای بجای مانده از این کلیسای که ضمن کاوشهای پروفسور گیرشمن فرانسوی در سال 1337 مورد بررسی قرار گرفت نشان می دهد که این جزیره در عصر ساسانیان میزبان جماعت بزرگی از نسطوریان بوده است. در آن زمان شهر بخت اردشیر یا ریشهر فعلی در دوازده کیلومتری بوشهر یکی از مهمترین مراکز مسیحیان ایران بود که تا جزیره خارگ فاصله چندانی نداشت. بندری که قدمت تاریخی آن به عهد ایلام می رسد و در آن زمان با عنوان لیان شناخته می شد. روستایی که بدست اردشیر ساسانی توسعه یافت.

پروفسور گریشمن کلیسای نسطوریان را چنین توصیف می کند: کشیشان نسطوری خارگ به بهای کوششی بسیار، طولانی و طاقت فرسا کلیسایی زیبا بنا نهادند که با قطعات بزرگ سنگ تراشیده ساخته شده بود و صحن سه گانه ای به سبک ساسانی دارد که قسمت میانی آن از صحن های جانبی بزرگتر است. بلندی طاقهایی که سه قسمت صحن را می پوشاند محتملا می بایست در حدود شش هفت متر بوده باشد. از دیگر قسمت های این کلیسا می توان از محل همسرایان یعنی جایی که در کلیسا سرودهای مذهبی را می خوانند، محراب، خزانه جای نگهداری اشیایی که در عشاء ربانی بکار می رود، جامه خانه اطاقی که البسه و زیورآلات مخصوص تشریفات کلیسایی را در آنجا نگهداری می کنند، نام برد. از دیگر قسمتهای این کلیسا نیز می توان به تالار کتابخانه و تالار مجمع کشیشان نام برد. اطراف صحن کلیسا میدانگاه بزرگی است که خانه های صومعه را شامل می شود که مشتمل بر حدود شصت حجره است که هر یک دارای سه قسمت کوچک می باشد که یکی از آنها جای خواب می باشد. همچنین در چند صد متری کلیسا چندین ویرانه کوچک بفواصل زیاد از یکدیگر وجود دارد که خانه های کشیشان را شامل می شود.

با اندک تاملی در ویژگی های کلیسای نسطوریان خارگ میتوان به اهمیت این کلیسا در خلیج فاس پی برد و تاسف خورد از اینکه چرا کلیسایی با این ویژگی و اهمیت خاص مورد غفلت قرار گرفته است.

یکی دیگر از آثار ثبت شده ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو قنات های ایرانی میباشد که در چهلمین اجلاس میراث جهانی یونسکو که ژوئیه ۲۰۱۶ در استانبول برگزار شد، یازده قنات ایرانی به عنوان بیستمین اثر ایران بر اساس دو معیار از ۶ معیار فرهنگی کمیته میراث جهانی شامل گواهی بی همتا یا دست کم استثنایی بر یک سنت فرهنگی و نمونه ای برجسته در معماری یا تکنولوژی که مرحله مهمی از تاریخ بشر را نشان دهد، در فهرست میراث جهانی قرار گرفت. پرونده ۱۱ قنات ایرانی با داشتن تکنولوژی متفاوت و با قدمت بیش از ۲۵۰۰ تا ۲۰۰ سال به یونسکو جهت ثبت جهانی ارائه شد و پس از بررسی و تأیید کارشناسان یونسکو این پرونده ثبت و در فهرست آثار جهانی قرار گرفت.

یازده قناتی که ثبت جهانی شده اند، هرکدام به لحاظ قدمت، نوع معماری، عمق، طول و مشخصاتی از این دست، منحصر به فرد و بی نظیر هستند. این یازده قنات عبارتند از:

قنات قصبه گناباد عمیق ترین قنات ایران است که مادر چاه آن ۳۵۰ متر عمق دارد و حتی زلزله های بزرگ نیز تاکنون به آن آسیبی نرسانده است.

قنات بلده فردوس در خراسان جنوبی از آثار دوره ساسانی است که بخش های عمده ای از زمین های کشاورزی نزدیک شهر فردوس را آبیاری می کند. این قنات دربرگیرنده ۱۶ قنات، ۲ چشمه و مقداری آب های سرگردان است.

قنات زارچ یزد طولانی ترین قنات ایران با طول ۱۰۰ کیلومتر و ۲۱۱۵ حلقه چاه است. قدمت قنات زارچ را مربوط به ۲ تا ۳ هزار سال پیش و دوران پیش از اسلام و دوره ساسانی می دانند.

قنات مون در اردستان تنها قنات دو طبقه جهان است که حدود ۸۰۰ سال پیش احداث شده است. این قنات چاه های مشترک ولی مادر چاه ها و مظهر متفاوت دارد. در هر طبقه این قنات آبی مستقل جریان دارد به گونه ای که آب هیچ یک به دیگری نفوذ نمی کند.

قنات حسن آباد مهریز در مهریز استان یزد با قدمت هفتصد ساله به دوره میانی اسلامی یعنی قرن هشتم بر می گردد و در فهرست آثار ملی کشور نیز ثبت شده است.

قنات وزوان در شهر وزوان و قنات مزدآباد در شهر میمه به دلیل دارا بودن سدهای زیرزمینی به فهرست یونسکو راه پیدا کردند.

قنات جوپار کرمان قنات گوهر ریز جوپار قدمتی ۷۵۰ ساله از دوران صفویه دارد و درمجموع با ۳ هزار و ۵۵۶ متر طول با ۱۲۹ حلقه چاه و در ۶ رشته با دبی آب ۶۰ لیتر در ثانیه حدود ۳۳۰ هکتار اراضی باغ شهر جوپار را آبیاری می کند.

قنات ابراهیم آباد اراک جزء قدیمی ترین قنات های کشور است که تاریخچه آن به قرون اولیه اسلامی بر می گردد و تفاوت آن از سایر قنات ها پیشینه و قدمت تاریخی بالای آن است.

 

قنات جهانی قصبه گناباد قنات های قاسم آباد و اکبرآباد شهرستان بم نیز به دلیل دوقلو بودن در فهرست یونسکو ثبت شدند.

قنات های جزیره خارگ نیز با وجود پیگیری هایی که توسط نگارنده انجام شد متاسفانه از ثبت جهانی باز ماند.

اگر در ویژگی های قنواتی که برای ثبت جهانی به میراث جهانی یونسکو معرفی شده اند تامل کنیم ، ویژگی هایی نظیر طولانی ترین، عمیق ترین، نوع معماری و قدمت و دیگر ویژگی های مخصر به فرد به عنوان شاخصه های اصلی قنوات معرفی شده میباشند.

قدمت برخی قنوات خارگ به بیش از 2400 سال پیش از این میرسد که گواه این مدعا کشف کتیبه ای هخامنشی است که توسط نگارنده در سال 1386 کشف و معرفی گردید که در متن کتیبه که به تائید دکتر بشاش رئیس وقت پژوهشگاه خط و زبان سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری رسید ، به بخشیدن و فراهم نمودن شادی و آسایش با حفر چاه اشاره میکند.

این کتیبه در نزدیکی حلقه چاهی که هم اکنون در اثر بی توجهی مدیران مربوطه در زیر جاده مدفون است نگاشته شده و رشته قناتی نیز با فاصله از کنار آن میگذرد.

شکی نیست که این کتیبه در ارتباط با احداث قنوات این هنر مهندسی دیرینه ایرانیان باستان بوده است.

یکی دیگر از ویژگی های قنوات خارک این است که همگی این قنوات به باغی منتهی میشده است و به عبارتی در مظهر هر قنات باغ های سرسبزی تشکیل شده که در آن انواع مرکبات و میوه ها بعمل می آمده است که آثار این باغ ها همچنان در جزیره باقی است که از آن جمله میتوان به باغ هودنه ، باغ پیرمرد ، باغ کلیسا ( باغ شاه ) اشاره کرد.

ذکر این نکته نیز خالی از لطف نیست که باغ های باستانی این جزیره نیز قابلیت بررسی و ثبت ملی و حتی الحاق به پرونده ثبت جهانی باغ های ایرانی را دارد که در مجالی دیگر به آن خواهم پرداخت.

یکی دیگر از ویژگی های مهم و منحصر به فرد قنوات خارگ که آن را از سایر قنوات ثبت شده متمایز میکند هنر و مهندسی استحصال آب شیرین در دل آب شور خلیج فارس میباشد که مهندسین ایرانی در هزاران سال پیش با شناسایی سفره ها  و ذخایر آب شیرین در این جزیره با حفر قنوات آن را استحصال و در اختیار مردم ساکن در آن و کشتی و دریانوردانی که در خلیج فارس تردد میکردند قرار میداد. ویژ گی های فوق اهمیت ثبت این قنوات را به عنوان میراث جهانی نشان میدهد که متاسفانه در سایه غفلت مسئولین امر این مهم به فراموشی سپرده شده است.(در این مورد طی مصاحبه ای با خبرگذاری ایسنا در خصوص وضعیت کتیبه هخامنشی خارگ و در پایان آن پیشنهاد ثبت جهانی قنات ها خارگ را نیز مطرح نموده بودم / https://www.isna.ir/news/96072916696/)

قنوات جزیره خارگ و کلیسای نسطوریان خارگ دو اثر  مهم از دوره هخامنشیان و ساسانیان میباشد که وجود این آثار در جزیره خارگ و خلیج فارس اهمیت آن را صد چندان میکند.

وجود آثار تاریخی در جزایر خلیج فارس یکی از دلایل و نشانه های مهم بر حاکمیت ایران باستان بر این جزایر و آبراهه باستانی است که لزوم حفظ و صیانت از آن بر همگان واجب است.

نکته بسار مهم این است که به دلیل وجود تاسیسات نفتی بسیاری از این آثار در معرض تخریب قرار گرفته و در خلال اجرا و گسترش پروژه های نفتی از بین رفته اند که لازم است اقدام عاجلی به جهت نجات بخشی آثار در معرض خطر تخریب انجام پذیرد.

بخش از اراضی جزیره نیز در محدوده نیروهای نظامی واقع شده که نیاز به بررسی باستان شناسی دارد کما اینکه به دلیل قرار گرفتن این مناطق در ارتفاعات جزیره و دارا بودن ویژگی خاص به جهت دیده بانی آثار متعددی را در خود جای داده است.

طی مذاکرات بعمل آمده با مدیر کل محترم حفظ ، احیاء محوطه ها و بناهای وزارت میراث فرهنگی ، گردشگری و صنایع دستی مقرر شده است که این دو اثر مهم در خلیج فارس به پرونده ثبت جهانی یونسکو الحاق گردد که در این صورت اولین آثار در خلیج فارس به ثبت جهانی خواهد رسید.

حفظ و احیاء و پیش از آن بررسی و شناسایی آثار تمدنی در جزایر خلیج فارس از اهمیت بالایی برخوردار است که انتظار می رود با تغییر ساختار به وجود آمده در این سازمان و تبدیل آن به وزارت خانه رویکرد این وزارتخانه نسبت به بررسی و شناسایی و حفظ و معرفی آثار تمدنی در خلیج فارس به ویژه جزایر  و اعتلاء یابد.

 

 

 

کد خبر 25249